Bu gün biz Azərbaycan tarixinin ən ağrılı, ən faciəvi, eyni zamanda ən şərəfli səhifələrindən biri olan 20 Yanvar – Qanlı Yanvar hadisələrini dərin hüzn, ehtiram və milli qürur hissi ilə yad edirik.

20 Yanvar — təkcə bir təqvim günü deyil. 20 Yanvar — xalqın azadlıq iradəsinin sınağa çəkildiyi, haqq səsinin güllə ilə susdurulmaq istənildiyi, lakin susmadığı bir tarixdir. 20 Yanvar — şəhid qanı ilə yazılan müstəqillik manifestidir.

1990-cı il yanvar faciəsinə aparan yol azərbaycanlıların Ermənistandakı tarixi torpaqlarından növbəti kütləvi deportasiyasının, Dağlıq Qarabağın Ermənistana birləşdirilməsi cəhdlərinin geniş vüsət aldığı 1987-ci ildən başlayıb. Artan xətt üzrə davam edən gərginliyin qarşısını almaq əvəzinə, Sovet rəhbərliyi Azərbaycan xalqına qarşı dəhşətli cinayət işlətdi.

1990-cı ilin Qanlı Yanvar hadisəsi Azərbaycan xalqı üçün təkcə böyük faciə deyildir. O, ləyaqətini qorumaq üçün hər cür qurban verməyə hazır olan xalqın tarixində şərəfli bir səhifədir. 20 Yanvar faciəsi, eyni zamanda həm ümumxalq faciəsi, həm də müstəqillik, istiqlal və hürriyyət uğrunda xalqımızın apardığı milli azadlıq hərəkatının zirvəsi kimi Azərbaycan tarixinə həkk olunub
           20 Yanvar hadisələri Azərbaycan xalqının azadlıq mübarizəsinin zirvə nöqtəsi oldu. Bu faciə xalqın imperiya əsarətini qəbul etmədiyini, öz taleyinə sahib çıxmağa qadir olduğunu bütün dünyaya göstərdi. Qanlı Yanvar sübut etdi ki, Azərbaycan xalqı azad yaşamağa layiqdir və bu azadlıq uğrunda canından keçməyə hazırdır.

Bu ağır günlərdə xalqımızı doğru istiqamətə yönəldən, hadisələrə siyasi və hüquqi qiymət verən tarixi şəxsiyyət – Ümummilli Lider Heydər Əliyev oldu. O, Moskvada həyatını təhlükə altına ataraq bu qanlı cinayəti açıq şəkildə pislədi, günahkarların adını çəkdi və Azərbaycan xalqının haqq səsini dünyaya çatdırdı. Məhz onun qətiyyətli mövqeyi sayəsində 20 Yanvar faciəsinə dövlət səviyyəsində siyasi qiymət verildi və bu hadisə milli yaddaşımızda əbədi yer aldı.

Qanlı Yanvar hadisələri Azərbaycan milli kimliyinin formalaşmasına həlledici təsir göstərib, dövlət müstəqilliyinin bərpa edilməsində dönüş nöqtəsi olub. Faciədən sonra milli azadlıq hərəkatı tam siyasi reallığa çevrilib, dönməz xarakter alıb, xalq öz gələcəyini yalnız müstəqil Azərbaycanda görüb. 20 Yanvar hadisələri nəticəsində Azərbaycanda sovet imperiyası özünün bütün mənəvi və sosial dayaqlarını itirdi. Baş vermiş hadisələr dünya azərbaycanlıların təşkilatlanmasına səbəb oldu. Dünya azərbaycanlıları ilk dəfə olaraq milli faciəmizin tanıdılması naminə yaşadıqları müxtəlif ölkələrdə təşkilatlanmağa başladılar.

Qanlı Yanvar hadisələrinin ilk hüquqi qiyməti Ümummilli Lider Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisi 20 Yanvar faciəsinə ilk siyasi qiymət verən 21 noyabr 1990-cı il tarixli qərar qəbul etdi.
 Ulu Öndərin təşəbbüsü və göstərişləri ilə 1994-cü ilin mart ayının 29-da Milli Məclis “1990-cı il yanvarın 20-də Bakıda törədilmiş faciəli hadisələr haqqında” Qərar qəbul etdi. Ümummilli Lider Heydər Əliyev dövrün mürəkkəbliyinə rəğmən, 20 Yanvar faciəsinin başvermə səbəbləri və günahkarların araşdırılması ilə də məşğul oldu və bunun nəticəsində həqiqətlər üzə çıxdı.

Ulu Öndər Heydər Əliyev deyirdi:- “Mən bu faciəyə həmişə ürəkdən yanaraq həm də vətəndaşlıq borcumu yerinə yetirməyə çalışmışam və bu gün də həmin mövqedəyəm, sabah da həmin mövqedə olacağam. Birinci növbədə, ədalət naminə, eyni zamanda, Azərbaycan xalqının namusunu, şərəfini, milli mənliyini qorumaq naminə.” Ulu Öndər Heydər Əliyevin Fərmanı ilə 1998-ci ildə “20 Yanvar Şəhidi” fəxri adı təsis edilib. Prezident İlham Əliyevin təşəbbüsləri sayəsində 20 Yanvar hadisələri ilə əlaqədar əlilliyi olan şəxslər və şəhid ailələri üçün effektiv sosial müdafiə sistemi formalaşıb. Ulu Öndər Heydər Əliyevin yolunu uğurla davam etdirən Prezident İlham Əliyev də şəhidlərin xatirəsinin uca tutulmasına, şəhid ailələrinin sosial məsələlərinin həll olunmasına xüsusi diqqət ayırır.

Bu hadisə Azərbaycan milli kimliyinin formalaşmasına həlledici təsir göstərib, dövlət müstəqilliyinin bərpa edilməsində dönüş nöqtəsi olub. Məhz bu faciədən sonra milli azadlıq hərəkatı tam siyasi reallığa çevrilib, dönməz xarakter alıb, xalq öz gələcəyini yalnız müstəqil Azərbaycanda görüb.

20 Yanvar bizə öyrətdi ki, azadlıq bahalı nemətdir, dövlətçilik müqəddəs anlayışdır, Vətən uğrunda can vermək ölümsüzlükdür.

Bu gün biz Şəhidlər xiyabanına üz tutarkən yalnız kədər aparmırıq. Biz ora qürur, hörmət, milli ləyaqət aparırıq. Biz baş əyirik, lakin sınmırıq. Çünki o şəhidlər bizim dik durmağımız üçün şəhid oldular.

Sonda bir daha 20 Yanvar şəhidlərinin əziz xatirəsini dərin ehtiramla anır, onların ruhu qarşısında baş əyirik. Allah bütün şəhidlərimizə rəhmət eləsin!

Qanları ilə tarix yazan şəhidlərimiz unudulmadı, unudulmayacaq!
 20 Yanvar — hüznümüzdür, qürurumuzdur, milli yaddaşımızdır!

Bu gün Azərbaycan xalqı azadlıq uğrunda canlarını qurban edən şəhidlərimizin və cəsur Vətən övladlarının qəhrəmanlıq mübarizəsini çox böyük hörmət və ehtiramla əziz tutur, onların igidliyini yüksək qiymətləndirir. Şəhidlərimizin qanı bahasına qazanılan müstəqilliyimizi qanımızla və canımızla qorumalı, ümummilli liderimiz Heydər Əliyevin dediyi kimi, onu daimi, əbədi və dönməz etməliyik.

2020-ci ildə 44 günlük müharibədə şəhid olan qəhrəmanlarımız 20 Yanvar şəhidlərinin ideya davamçıları idi. Onlar eyni Vətən sevgisi ilə döyüşdülər, eyni torpaq uğrunda can verdilər, eyni müqəddəs amal – Azərbaycanın ərazi bütövlüyü naminə şəhid oldular. Əgər 20 Yanvar şəhidləri azadlıq yolunun başlanğıcı idisə, 44 günlük müharibə şəhidləri həmin yolun zəfər nöqtəsi oldular.

Bu Zəfər təsadüfi deyildi. O, illərlə aparılan dövlət quruculuğunun, milli şüurun formalaşmasının, şəhidlərə olan mənəvi borcun nəticəsi idi. Xalqımız nəhayət ki, tarix qarşısında olan bir ədalətsizliyə son qoydu və sübut etdi: Azərbaycan xalqının səbrinin də, gücünün də bir həddi var.

Bu gün biz 20 Yanvar şəhidlərini anarkən artıq yalnız hüznlə yox, qürurla baş əyirik. Çünki onların arzusu gerçəkləşdi. Onların görmək istədiyi müstəqil, güclü, qalib Azərbaycan bu gün mövcuddur. Bu gün Qarabağda üçrəngli bayrağımız dalğalanırsa, bu, 20 Yanvarın qaranlıq gecəsindən başlayan yolun işıqlı sonluğudur.

20 Yanvar bizə azadlığın qiymətini, 44 günlük müharibə isə birliyin və inamın gücünü öyrətdi.

Sonda böyük inamla deyə bilərik: 20 Yanvar — xalqın vətən, yurd, azadlıq yolunda ölməyi bacardığını sübut etdiyi gündür. 44 günlük Vətən müharibəsi isə — Azərbaycanın qalib gəlməyi bacardığını bütün dünyaya göstərdiyi tarixdir.

44 günlük Vətən müharibəsi bu yolun zəfərlə tamamlanan mərhələsidir. Əgər 20 Yanvarda xalqın haqq səsi güllə ilə boğulmaq istənilmişdisə, 2020-ci ildə həmin səs artıq müstəqil dövlətin güclü ordusu ilə danışdı. Bu dəfə Azərbaycan tək deyildi; onun arxasında formalaşmış dövlətçilik ənənəsi, müasir silahlarla təchiz olunmuş ordu, dəmir yumruq kimi birləşmiş xalq və qətiyyətli siyasi rəhbərlik dayanırdı.

20 Yanvar bizə göstərdi ki, azadlıq uğrunda ölməyi bacaran xalq məğlub edilə bilməz. 44 günlük müharibə isə sübut etdi ki, həmin xalq artıq qalib gəlməyi də bacarır.

44 günlük Vətən müharibəsində şəhid olan qəhrəmanlarımız ideya baxımından 20 Yanvar şəhidlərinin davamçılarıdır. Onları birləşdirən əsas məqam Vətənə sədaqət, azadlıq sevgisi və milli ləyaqətdir. 20 Yanvarda xalq azadlıq istəyini qanı ilə yazdı, 44 günlük müharibədə isə həmin istəyi torpaq üzərində bayrağa çevirdi.

Bu Qələbə təsadüfən qazanılmadı. O, 20 Yanvar kimi faciənin unudulmamasının, şəhidlərin qanının yerdə qalmamasının nəticəsi idi. Tarix göstərdi ki, şəhidlərin qisası zamanla deyil, ədalətlə alınır.

Bu gün biz 20 Yanvar şəhidlərini yad edərkən artıq yalnız kədər hissi keçirmirik. Biz onların qarşısında qalib xalqın nümayəndələri kimi baş əyirik. Çünki onların arzusu olan müstəqil, güclü və suveren Azərbaycan bu gün reallıqdır. 

Qarabağda dalğalanan üçrəngli bayraq 20 Yanvar gecəsində başlayan azadlıq mübarizəsinin ən parlaq nəticəsidir.

20 Yanvar — azadlıq üçün şəhid olanların tarixidir.
 44 günlük Vətən müharibəsi isə — həmin azadlığın qorunub, torpaq üzərində təsdiq edildiyi Zəfərdir.

Bu gün 20 Yanvar şəhidlərini yad edərkən biz yalnız keçmişə baxmırıq – biz gələcəyə baxırıq. Çünki onların qanı ilə yazılan tarix bizi ümidsizliyə yox, qürura və inama aparıb. O qan yerdə qalmadı. O qan azadlığa çevrildi, Zəfərə çevrildi, güclü dövlətə çevrildi.

44 günlük Vətən müharibəsində qazanılan Qələbə göstərdi ki, Azərbaycan xalqı artıq təkcə haqlı deyil, güclüdür; təkcə səbirli deyil, qalibdir; təkcə tarix yazan deyil, tarix yaradan xalqdır. Bu gün azad edilən torpaqlarda həyat yenidən canlanır, məktəblər açılır, yollar salınır, bayrağımız əbədi olaraq dalğalanır. Bu, şəhidlərin bizə qoyduğu ən böyük ümid mirasıdır.

Bu gün sizin çiyinlərinizdə məğlubiyyət yox, Zəfər məsuliyyəti var. Bizim yolunuz 20 Yanvarın müqəddəs yaddaşından başlayır, 44 günlük müharibənin qürurlu Qələbəsindən keçir və daha güclü Azərbaycanın sabahına aparır. Bu yol elm, birlik, zəhmət və vətənpərvərlik yoludur.

Biz inanırıq ki, Azərbaycan bundan sonra da yalnız qalibiyyətlərlə irəliləyəcək. Çünki bu xalq azadlığın qiymətini bilir, dövlətini qorumağı bacarır və gələcəyinə əminliklə addımlayır.

20 Yanvar bizi sındırmadı — bizi birləşdirdi.

44 günlük Zəfər bizi ucaltdı — gələcəyə daşıdı. Azərbaycan isə bu gün qalib, sabah daha güclü, daim müstəqildir!

Allah bütün şəhidlərimizə rəhmət eləsin! Şəhidlərimizin ruhu şad olsun! Müstəqilliyimiz, birliyimiz əbədi olsun!

Qəhrəmanova Çinarə Məmməd qızı
Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin
Azərbaycan dili kafedrasının dosenti