SON XƏBƏRLƏR
Novruzova Nazəni Aslan qızıADPU-nun kimya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent, Azərbaycan müəllimlərinin
XII qurultayının fəxri nümayəndəsi, İlin müəllimi,
"ADPU-100”, "Dəmir yumruq”, "Heydər Əliyev-99”, "Şuşa -270",
"H.Əliyev-100" media mükafatları laureatı, redaksiya heyətinin fəxri üzvü
Xocalı faciəsi XX əsrin sonlarında Azərbaycan xalqına qarşı törədilmiş ən ağır cinayətlərdən biri olmaqla yanaşı, beynəlxalq hüququn selektiv tətbiqinin acı nəticəsi idi. 1992-ci ilin fevralında Xocalıda baş verənlər təkcə insanlıq əleyhinə cinayət deyil, həm də Azərbaycan xalqının iradəsini sındırmağa yönəlmiş planlaşdırılmış soyqırımı aktı idi. Lakin tarix göstərdi ki, Xocalı Azərbaycan üçün yalnız matəm yaddaşı olmadı. Bu faciə milli dirənişin ideoloji mayasına, dövlətin gələcək güc strategiyasının mənəvi dayağına çevrildi.Ulu Öndər Heydər Əliyevin dediyi; “Bütövlükdə Azərbaycan xalqına qarşı yönəldilmiş Xocalı soyqırımı öz ağlasığmaz qəddarlığı və qeyri-insani cəza üsulları ilə bəşər tarixində bir vəhşilik aktıdır. Bu soyqırımı, eyni zamanda, bütün bəşəriyyətə qarşı tarixi bir cinayətdir. Xocalı faciəsi - Ermənistanın millətçi, vəhşi qüvvələri tərəfindən Azərbaycana qarşı edilən soyqırımıdır - vəhşiliyin görünməmiş təzahürüdür" və cənab Prezident İlham Əliyevin söylədiyi; “Biz Xocalısız ərazi bütövlüyümüzün, suverenliyimizin tam bərpa olunduğunu hesab edə bilməzdik. Xocalının Azərbaycan xalqının tarixində və şüurunda o qədər böyük yeri var ki, bu faciə qəlbimizdə o qədər böyük yaralar salıb ki, Xocalı azad olunmadan biz sakitləşə bilməzdik” fikirləri bu gün gerçəkliyə qovuşdu və tariximizi bir daha şərəfləndirdi. İndi Xocalı azaddır və insanlar məhələli şkildə yenidən qurulan doğma ocaqlarına qayıdır.
Uzun illər Xocalı faciəsi beynəlxalq informasiya blokadası ilə üz-üzə qaldı. Cinayətkarlar susduruldu, qurbanlar isə dinlənilmədi. Amma Azərbaycan dövləti Xocalını unutmadı və unutdurmadı. Bu mövzu dövlət siyasətinin ayrılmaz hissəsinə çevrildi. Parlament qərarlarında, diplomatik çıxışlarda, beynəlxalq tribunalarda Xocalı həqiqətləri ardıcıl şəkildə gündəmə gətirildi. Bu mərhələdə əsas hədəf intiqam yox, tarixi həqiqətin qorunması və gələcək ədalətin təmin edilməsi idi. 2020-ci ilin Vətən müharibəsi Xocalının taleyində dönüş nöqtəsi oldu. Azərbaycan Ordusu bu müharibədə yalnız torpaqları azad etmədi, 30 illik tarixi təhqirə son qoydu. Xocalıda öldürülən körpələrin, məhv edilən ailələrin, dağıdılan həyatların hesabı döyüş meydanında soruşuldu. Bu qisas nə vəhşilik, nə də kor intiqam idi. Bu, suveren dövlətin beynəlxalq hüquqa əsaslanan özünümüdafiə və ərazi bütövlüyünü bərpa etmə haqqının həyata keçirilməsi idi. Hərbi qələbədən sonra Azərbaycan diplomatik cəbhədə də Xocalının hesabını bağladı.
Ermənistanın illərlə yaratdığı “məzlum” obrazı dağıldı. Dünya gördü ki, işğalçı ilə qurban arasında bərabərlik ola bilməz. Bu gün regional reallıqları diktə edən tərəf Azərbaycandır. Sülh gündəliyi, təhlükəsizlik mexanizmləri və kommunikasiyalar Bakının iradəsinə əsaslanır. Bu isə Xocalı cinayətinin siyasi nəticələrinin də cinayətkar tərəfin üzərinə qoyulması deməkdir. Xocalının qisası yalnız silahla və diplomatiya ilə tamamlanmadı. Ən ali cavab quruculuqla verildi. Bu gün Xocalıda həyata keçirilən genişmiqyaslı bərpa və yenidənqurma işləri Azərbaycan dövlətinin sivilizasion üstünlüyünün açıq nümayişidir. Dağıdılmış şəhər ağıllı şəhər konsepsiyası əsasında yenidən qurulur. Müasir yaşayış evləri, sosial infrastruktur, məktəblər, mədəniyyət ocaqları, yollar və kommunikasiya xətləri Xocalını təkcə yaşayış məkanına yox, Zəfər sonrası dövlət modelinin simvoluna çevirir. Burada verilən əsas mesaj da aydındır. Azərbaycan qisası dağıtmaqla deyil, yaratmaqla alır. Ermənilərin törətdiyi vandalizmə cavab olaraq Azərbaycan həyat, inkişaf və gələcək inşa edir. Xocalıda aparılan quruculuq işlərinin ən mühüm siyasi nəticəsi Böyük Qayıdışın başlanmasıdır. Bu torpaqlara insanların geri dönməsi yalnız sosial proses deyil, bu, dövlətin öz vətəndaşı qarşısında verdiyi sözün icrasıdır. Xocalıya qayıdanlar yandırılmış evlərin yerində ucaldılan binalar görürlər. Bu da Ermənistanın soyqırımı siyasətinə verilən ən sərt siyasi cavabdır. Çünki soyqırımın məqsədi xalqı torpaqdan silmək idi, Azərbaycan isə bu torpağa yenidən həyat qaytarır.
Uzun illər ərzində Xocalı işğal altında qalsa da, şəhərin azad ediləcəyi gün Azərbaycan xalqının milli yaddaşında daim yaşadı. Ulu öndər Heydər Əliyev 1993-cü ildə hakimiyyətə qayıdışından sonra Xocalı faciəsinə hüquqi-siyasi qiymətin verilməsi istiqamətində mühüm addımlar atdı. Onun təşəbbüsü ilə Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisində Xocalı hadisələrinə hüquqi-siyasi qiymət verildi və bu həqiqətlərin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması üçün beynəlxalq təşkilatlara müraciətlər edilməyə başlandı. Həmçinin Ulu Öndərin qərarı ilə hər il 26 fevral tarixinin Xocalı qurbanlarının anım günü kimi qeyd olunması təsbit edildi. Bu qərar xalqımızın yaddaşında şəhidlərimizin əziz xatirəsinin daim yaşadılmasına xidmət edir.Xocalı həqiqətlərinin beynəlxalq miqyasda tanıdılması istiqamətində Heydər Əliyev Fondu da mühüm fəaliyyət göstərir. Fondun vitse-prezidenti Leyla Əliyevanın təşəbbüsü ilə “Xocalıya ədalət” beynəlxalq kampaniyası başladılmışdır. Bu kampaniya çərçivəsində dünyanın bir sıra dövlətlərinin parlamentləri və beynəlxalq təşkilatlar Xocalı faciəsinin soyqırımı kimi tanınması ilə bağlı qərar və aktlar qəbul etmişlər. 2023-cü ilin sentyabrında Azərbaycan Ordusunun Qarabağ bölgəsində həyata keçirdiyi lokal xarakterli antiterror tədbirləri nəticəsində Xocalı şəhəri separatçı silahlı qüvvələrdən təmizləndi və Azərbaycanın suverenliyi bərpa olundu. Bu əməliyyatlar nəticəsində bölgədə qanunsuz silahlı birləşmələr tərksilah edildi və dövlət idarəçiliyinin bərpası üçün şərait yaradıldı. Bu hadisə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün tam təmin olunması istiqamətində mühüm mərhələ kimi qiymətləndirildi.May ayının 28-də Müstəqillik Günündə Xocalıda səfərdə olan və xocalılılarla görüşən Prezident İlham Əliyev də vurğulamışdır: Müstəqilliyin bərpası elan olunandan dörd ay sonra Ermənistan Xocalı soyqırımını törətdi, günahsız insanları qətlə yetirdi, insanlığa qarşı cinayət törətdi. Xocalılılar faktiki olaraq müstəqilliyin bütün illərini başqa-başqa yerlərdə keçirməli oldular. Bayrağın Xocalıda dalğalanması bütün ölkədə böyük qürur hissi yaratdı.
Bu gün Xocalı faciənin yox, qələbənin və dirçəlişin adıdır. Burada tarix yalnız xatırlanmır, yenidən yazılır. Azərbaycan dövləti Xocalı ilə sübut etdi ki, güclü dövlət təkcə müharibəni udmur, sülhü də özü qurur. Xocalının qisası döyüş meydanında öz gücümüzlə, diplomatik masada hüquqla, şəhərin özündə quruculuqla alındı. Bu isə qalib dövlətin ən ali hökmüdür.
25.02.2026
[email protected]
KRİMİNAL
IDMAN