SON XƏBƏRLƏR
Əliyeva Könül Rasim qızıADPU-nun Kimya və biologiya fakültəsi,
Ümumi kimya və kimyanın tədrisi texnologiyası kafedrasının müəllimi
Xocalı soyqırımı 1992-ci il fevralın 25-dən 26-na keçən gecə baş vermişdir. Bu il həmin faciədən 34 il ötür. Bu hadisə Azərbaycan tarixinin ən ağrılı və faciəli səhifələrindən biridir. Rəsmi məlumatlara görə, yüzlərlə dinc sakin – qadınlar, uşaqlar və yaşlı insanlar həyatını itirmiş, çox sayda insan yaralanmış və əsir götürülmüşdür.
Xocalı faciəsi Azərbaycan xalqının yaddaşında dərin iz buraxmışdır və hər il fevralın 26-da qurbanların xatirəsi ehtiramla anılır. İnsanlıq tarixinin ən qanlı səhifələrindən biri hesab olunan bu hadisə təkcə bir xalqın deyil, bütövlükdə bəşəriyyətin faciəsidir. Bu hadisələr müharibənin amansızlığının, insan hüquqlarının kobud şəkildə pozulmasının açıq təzahürü olmuşdur. Xocalı yalnız bir şəhərin işğalı deyil, eyni zamanda xalqın iradəsini sarsıtmağa yönəlmiş ağır zərbə idi.
Xocalı soyqırımının beynəlxalq aləmdə tanınması istiqamətində Azərbaycan dövləti tərəfindən ardıcıl və məqsədyönlü diplomatik fəaliyyət həyata keçirilir. Bu istiqamətdə müxtəlif ölkələrin parlamentləri və regional qanunverici orqanları tərəfindən qətnamələr qəbul olunmuşdur.Bosniya və Herseqovina, Kolumbiya, Çex Respublikası, Honduras, İordaniya, Meksika, Pakistan, Panama, Peru, Sudan, Cibuti, Qvatemala, Paraqvay, Sloveniya, Şotlandiya, İndoneziya və Əfqanıstanın qanunverici orqanları tərəfindən müvafiq qərar və qətnamələr qəbul edilmişdir. Həmçinin Amerika Birləşmiş Ştatları-nın 30-dan çox ştatı səviyyəsində Xocalı faciəsi ilə bağlı qərarlar və qubernator proklamasiyaları qəbul edilmişdir. 2013-cü ilin fevral ayında Qahirə şəhərində keçirilən İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının 12-ci İslam Zirvə Konfransının Yekun Kommünikesində üzv dövlətlər Xocalı soyqırımının tanınması istiqamətində zəruri səylər göstərməyə çağırılmışdır.
Ulu Öndər Heydər Əliyev Xocalı faciəsinin Azərbaycan xalqının qan yaddaşı olduğunu dəfələrlə bəyan etmiş, hadisələrə beynəlxalq səviyyədə siyasi-hüquqi qiymətin verilməsinin vacibliyini vurğulamışdır. Onun təşəbbüsü ilə 1994-cü il fevralın 24-də Milli Məclis “Xocalı soyqırımı günü haqqında” qərar qəbul etmişdir. Bu qərar faciəyə dövlət səviyyəsində siyasi qiymətin verilməsinin mühüm mərhələsi olmuşdur.
Xocalı soyqırımını törətməkdə məqsəd Azərbaycan xalqını sarsıtmaq, onun suverenlik iradəsini qırmaq və ərazi bütövlüyü uğrunda apardığı mübarizəni zəiflətmək idi. XX əsrin sonunda baş vermiş bu faciə qəddarlığı və miqyası ilə xüsusi seçilir.
Artıq Xocalı faciəsinin soyqırımı kimi tanınması faktı bir sıra ölkələrin parlament qərarlarında və beynəlxalq təşkilatların sənədlərində əksini tapmışdır. İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı Xocalı hadisələrini soyqırımı kimi tanımışdır.
2020-ci ildə baş vermiş 44 günlük Vətən müharibəsi və 2023-cü il sentyabrın 19–20-də Qarabağ bölgəsində keçirilmiş lokal xarakterli antiterror tədbirləri nəticəsində Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyi tam bərpa edilmişdir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Xocalı faciəsi qurbanlarının qisasının alındığını bəyan etmişdir.
Xocalı soyqırımı Azərbaycan xalqının tarixində dərin iz qoymuş faciədir. Onun beynəlxalq aləmdə tanınması istiqamətində aparılan fəaliyyət tarixi ədalətin təmin olunmasına xidmət edir. Bu hadisənin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması yalnız bir xalqın deyil, bütövlükdə insanlığın yaddaşının qorunması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Hər zaman olduğu kimi, bu faciədə də Azərbaycan xalqının təəssübünü çəkən, onun haqlarını qorumaq üçün barışmaz mübarizəyə qalxan Ulu Öndər Heydər Əliyev oldu. Ümummilli Lider öz tarixi çıxışlarının birində Xocalı qətliamının əsl mahiyyətini açaraq demişdir: “Bütövlükdə Azərbaycan xalqına qarşı yönəldilmiş Xocalı soyqırımı öz ağlasığmaz qəddarlığı və qeyri-insani cəza üsulları ilə bəşər tarixində bir vəhşilik aktıdır. Bu soyqırımı, eyni zamanda, bütün bəşəriyyətə qarşı tarixi bir cinayətdir. Xocalı faciəsi - Ermənistanın millətçi, vəhşi qüvvələri tərəfindən Azərbaycana qarşı edilən soyqırımıdır - vəhşiliyin görünməmiş təzahürüdür”. İlk dəfə 1994-cü il fevralın 24-də Milli Məclis məhz Ulu Öndər Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə “Xocalı Soyqırımı Günü haqqında” qərar qəbul etdi və BMT-dən, dünya dövlətlərindən bu qətliamın gerçək mahiyyətini açıqlayaraq erməni terrorizminə qarşı təsirli tədbirlər görülməsi tələbi irəli sürüldü. Həmin qərara əsasən, 1992-ci il fevralın 26-da erməni təcavüzkarları tərəfindən törədilmiş qanlı Xocalı hadisələri hər il fevralın 26-da Xocalı Soyqırımı Günü kimi qeyd olunur.
Bu gün də Xocalı soyqırımının beynəlxalq aləmdə tanınması Azərbaycanın xarici siyasətinin əsas prioritetlərindən biri kimi diqqət mərkəzində saxlanılır. Ölkə Prezidenti cənab İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə uğurla həyata keçirilən bu siyasətin bariz nəticəsidir ki, hazırda İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı Parlament İttifaqının, Pakistan, Sudan, Meksika, Çexiya, Peru, Kolumbiya, Panama, Honduras, Qvatemala və Cibuti parlamentlərinin müvafiq sənədlərində Xocalıda törədilmiş kütləvi qətllərin soyqırımı aktı olması öz təsdiqini tapıb. Həmçinin Rumıniya, Bosniya və Herseqovina, Serbiya, İordaniya, Sloveniya, Şotlandiya parlamentləri, ABŞ-ın 22 ştatının icra və qanunvericilik orqanları Xocalı soyqırımını qətliam kimi qiymətləndirərək qətiyyətlə pisləyiblər. Dünyada isə hər il getdikcə daha çox ölkədə Xocalı faciəsinin ildönümündə bu qətliamın qurbanlarının xatirəsi ehtiramla anılır.
Əlbəttə ki, Azərbaycan nə Xocalı qurbanlarının, nə də digər şəhidlərinin qanlarını yerdə qoya bilməzdi və qoymadı da. Müzəffər Ali Baş Komandan cənab İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Şanlı Ordumuz 2020-ci ildə apardığı 44 günlük Vətən müharibəsində əldə etdiyi tarixi Qələbəsi ilə 30 il işğal altında qalan torpaqlarımızı azad etdi və bütün şəhidlərimizin qisasını düşməndan döyüş meydanında aldı. Xocalı şəhəri isə 2023-cü il sentyabrın 19-20-də Azərbaycan Ordusunun Qarabağda keçirdiyi lokal xarakterli antiterror tədbirləri nəticəsində separatçılardan həmişəlik təmizləndi.
25.02.2026
[email protected]
KRİMİNAL
IDMAN