Ana dili milli varlığımızdır


YEGANƏ BAXŞƏLİYEVA
Bakı şəhəri, general Məhəmməd Əsədov adına 29 nömrəli tam orta məktəbin 
riyaziyyat müəllimi, "Qızıl qələm", "Vətənpərvər xanım", "Azərbaycan bayrağı", "Zəfər",
"Qabaqcıl təhsil işçisi", "İlin nüfuzlu ziyalısı", "İlin müəllimi", "Sadiq Heydərçi" mükafatları laureatı


Ümummilli lider Heydər Əliyevin 2001-ci il 9 avqust tarixli fərmanına əsasən hər il avqustun 1-i Azərbaycan Əlifbası və Azərbaycan Dili Günü kimi qeyd edilir. Ulu öndər həmin tarixi sənədi latın qrafikalı Azərbaycan əlifbasına keçidin ölkəmizdə 2001-ci ilin avqustunda bütövlükdə təmin edildiyini və yeni əlifbadan istifadənin müstəqil Azərbaycanın ictimai-siyasi həyatında, yazı mədəniyyətimizin tarixində mühüm hadisə olduğunu nəzərə alaraq imzalayıb.
Dahi şəxsiyyət bütün fəaliyyəti dövründə mənəvi varlığımızın əsası sayılan dilimizin inkişafına böyük qay­ğı ilə yanaşıb. Ulu öndər sovet dönə­mində müəyyən çətinliklərə baxmaya­raq, Azərbaycan dilinin təhlükələrdən qorunması və gələcək nəsillər üçün mühafizə edilməsi istiqamətində fəal vətəndaşlıq mövqeyi nümayiş etdirib. 1977-ci ildə SSRİ-nin yeni Konstitusi­yası təsdiq edilən zaman ora dövlət dili haqqında maddənin salınmaması ilə heç cür barışmayan Ümummilli lider bu məsələdə prinsipial münasibəti ilə diqqət çəkib. Beləliklə, 1978-ci il apre­lin 2-də doqquzuncu çağırış Ali Sovetin Azərbaycan Sovet Sosialist Respubli­kası Konstitusiyasının layihəsi və onun ümumxalq müzakirəsinin yekunlarına həsr olunan yeddinci sessiyasında məruzə ilə çıxış edən dahi şəxsiyyətin təkidi ilə 73-cü maddəni yeni dəyişiklik­lə vermək qərara alınıb. Bu dəyişikliklə Azərbaycan Sovet Sosialist Respub­likasının dövlət dilinin Azərbaycan dili olduğu təsdiqini tapıb. 
Müstəqil Azərbaycan dövlətinin dil si­yasətinin müəyyənləşməsi də Ulu öndərin adı ilə bağlıdır. Belə ki, 1993-cü ildə Hey­dər Əliyevin Azərbaycanda yenidən ha­kimiyyətə qayıdışından sonra ana dili öz inkişafında yeni mərhələyə qədəm qoydu. 1995-ci ildə ümumxalq səsverməsi yolu ilə qəbul edilən müstəqil dövlətimizin ilk Konstitusiyası ilə dövlət dilinin adı bərpa edildi. Bu, Ümummilli liderin ana dilimizə dəyişməz mövqeyinin daha bir parlaq nü­munəsi oldu. Bundan sonra dövlət səviy­yəsində ana dilinin inkişafı və qorunması istiqamətində əhəmiyyətli sənədlər qəbul edildi. 
Prezident Heydər Əliyevin 2001-ci il iyunun 18-də “Dövlət dilinin tətbiqi işinin təkmilləşdirilməsi haqqında” fərmanı ilə 2001-ci il avqustun 1-dən Azərbaycan­da bütün media və kütləvi nəşrlərin latın qrafikalı əlifbaya keçməsi rəsmiləşdiril­di. Beləliklə, latın qrafikalı Azərbaycan əlifbasına keçid başa çatdırıldı. Həmin sənəddə deyilirdi: “Millətin milliliyini saxlayan onun dilidir. Dil ədəbiyyatla, mədəniyyətlə, mənəviyyatla bağlıdır, bunlarsız isə vətənpərvərlik formulu yoxdur”.
Dahi şəxsiyyətin 2001-ci il avqustun 9-da imzaladığı “Azərbaycan Əlifbası və Azərbaycan Dili Gününün təsis edilməsi haqqında” Fərman ilə dilimiz qorunması və inkişafı baxımından yeni mərhələyə daxil oldu. 2003-cü il yanvarın 2-də isə Ulu öndər Heydər Əliyevin müvafiq fər­manı ilə “Azərbaycan Respublikasında dövlət dili haqqında” Azərbaycan Res­publikasının Qanunu qüvvəyə mindi. Qanunda dövlətin ana dilinə qayğısı is­tiqamətində əsas vəzifələr dəqiq göstə­rildi.
Göründüyü kimi, Ulu öndərin ana di­linə sevgisi, onun qorunması və zəngin­ləşməsi ilə bağlı gördüyü işlər tariximiz­də ciddi bir istisnalıq təşkil edir və hər bir soydaşımız üçün əbədi bir örnəkdir. Böyük rəhbər iftixarla deyirdi: “Mən hər yerdə Azərbaycan dilində danışıram. Qoy tərcüməçilər mənim danışdıqlarımı öz dilimdən tərcümə etsinlər. Mən arzu edərdim ki, Azərbaycan gənci Şekspiri ingilis dilində oxusun, Puşkini rus dilin­də oxusun, Nizamini, Füzulini, Nəsimini isə Azərbaycan dilində oxusun. Öz ana dilini bilməyən adamlar şikəst adamlar­dır!”
Ümummilli liderin siyasi xəttini inam­la davam etdirən Prezident İlham Əli­yev tərəfindən son 20 ildə ana dilimizi qorumaq istiqamətində önəmli tarixi addımlar atılıb. Dövlətimizin başçısı­nın 2004-cü il yanvarın 12-də imzala­dığı “Azərbaycan dilində latın qrafikası ilə kütləvi nəşrlərin həyata keçirilməsi haqqında” Sərəncamına əsasən, hər il latın qrafikalı Azərbaycan əlifbası ilə çap olunacaq əsərlərin siyahısı hazır­lanıb. Bundan başqa, həmin il yanvarın 14-də “Azərbaycan Milli Ensiklopediya­sının nəşri haqqında”, eləcə də 2007-ci il dekabrın 30-da “Dünya ədəbiyyatının görkəmli nümayəndələrinin Azərbaycan dilində nəşri nəzərdə tutulan əsərlərinin siyahısının təsdiq edilməsi haqqında” sərəncamlarla ana dilinin həyatımızın bütün sahələrində müfəssəl tətbiqi ger­çəkləşib. 
Müasir dövrün tələblərini və real­lıqlarını nəzərə alan Prezident İlham Əliyev “Azərbaycan dilinin qloballaşma şəraitində zamanın tələblərinə uyğun istifadəsinə və ölkədə dilçiliyin inkişafı­na dair Dövlət Proqramı”nı 2013-cü il 9 aprel tarixli Sərəncamı ilə təsdiq etməsi isə milli və mənəvi varlığımızın güzgüsü olan ana dilimizin saflığının və zəngin­liyinin qorunması baxımından mühüm tarixi hadisəyə çevrilib. Dövlət Proqramı ilə Azərbaycan dilinin istifadəsinə və tə­dqiqinə dövlət qayğısının artırılması, di­limizin qloballaşma şəraitində zamanın tələblərinə uyğun istifadəsinin gerçək­ləşdirilməsi kimi məsələlər qarşıya mü­hüm vəzifələr kimi qoyulub. 
Prezident İlham Əliyevin “Azərbay­can dilinin elektron məkanda daha ge­niş istifadəsinin təmin edilməsi ilə bağlı bir sıra tədbirlər haqqında” 2018-ci il 17 iyul tarixli Sərəncamı Azərbaycan di­linin inkişafı və tətbiqi dairəsinin daha da genişləndirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Dövlətimizin başçısı­nın 2018-ci il noyabrın 1-də imzaladığı “Azərbaycan dilinin saflığının qorunma­sı və dövlət dilindən istifadənin daha da təkmilləşdirilməsi ilə bağlı tədbirlər haqqında” Fərmanı isə ölkəmizdə döv­lət dilinin daim diqqət mərkəzində saxla­nıldığını bir daha təsdiq edir. Dil qurucu­luğu ilə bağlı olan bu sənəd Azərbaycan dilinin milli-mənəvi, siyasi-hüquqi statu­sunun möhkəmlənməsi istiqamətində atılmış mühüm addımlardan biridir.
Ümummilli liderin ideyalarını bü­tün sahələrdə rəhbər tutan və dövrün tələblərinə uyğun gerçəkləşdirən Pre­zident İlham Əliyev doğma dilimizə, milli adət-ənənələrimizə, qədim mədə­niyyətimizə böyük həssaslıqla yanaşır. Bu gün dilimizin inkişafının əsas qa­rantı da məhz ölkə rəhbərinin özüdür. Azərbaycan ədəbiyyatını, azərbaycanlı düşüncəsini əks etdirən sanballı əsərlə­rin latın qrafikasında yenidən nəşr edil­məsi məhz İlham Əliyevin təşəbbüsü ilə gerçəkləşdi. Prezidentin 2004-cü il yanvarın 12-də imzaladığı “Azərbaycan dilində latın qrafikası ilə kütləvi nəşrlərin həyata keçirilməsi haqqında” sərənca­mı həm də əlifba ilə bağlı problemləri tamamilə həll etdi. Bunun da nəticəsin­də kütləvi nəşrlərin latın qrafikasına ke­çirilməsi reallaşdı.
Dövlət başçısının sonrakı sərən­camlarında isə 150 cildlik “Dünya ədə­biyyatı kitabxanası”, 100 cildlik “Dünya uşaq ədəbiyyatı kitabxanası”, 100 cildlik “Azərbaycan ədəbiyyatı kitabxanası” seriyasından olan yeni nəşrlər respub­lika kitabxana şəbəkəsinin latın qrafikalı ədəbiyyat fondunu zənginləşdirdi. Pre­zident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi mühüm və uğurlu tədbirlərdən biri də 2004-cü il 13 yanvar tarixində imzala­dığı “Azərbaycan milli ensiklopediya­sının nəşri haqqında” sərəncam oldu. Bu sərəncamların nəticəsində qiymətli kitabların çapı mənəvi xəzinəmizin zən­ginləşməsində mühüm rol oynadı.
Qeyd olunan bu sənədlər doğma di­limizə göstərilən yüksək səviyyəli dövlət qayğısını göstərməklə bərabər, ölkə­mizdə dilçilik araşdırmalarının əsaslı surətdə yaxşılaşdırılmasını, dilçiliyin aparıcı istiqamətlərində fundamental və tətbiqi tədqiqatların inkişafına yönəldil­miş yaradıcılıq səylərinin birləşdirilmə­sini və dilçiliyin müasir cəmiyyətin ak­tual problemləri ilə əlaqələndirilməsini etibarlı şəkildə reallaşdırır.


[email protected]